HISTORIA WOJSK OBRONY PRZECIWLOTNICZEJ KRAJU
Jednostki artylerii lufowej w latach 1945-1978
Ppłk w st. spocz. mgr inż. Adam Wyderko.
Warszawa, 06 maja 2019 r.
Ostatnia aktualizacja danych: 04.10.2019 r.
HISTORIA
WOJSK OBRONY PRZECIWLOTNICZEJ KRAJU
Jednostki artylerii lufowej w latach 1945-1978
W składzie Wojska Polskiego, które w 1945 r. wyzwalało terytorium kraju znajdowały się następujące jednostki artylerii przeciwlotniczej: 1, 3 i 4 Dywizja Artylerii Przeciwlotniczej, 26 i 32 Samodzielny Pułk Artylerii Przeciwlotniczej, 1 i 11 Samodzielny Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej. Ponadto w składzie brygad pancernych znajdowało się sześć kompanii wyposażonych w przeciwlotnicze wkm. kalibru 12,7 mm. Siły te były przeznaczone do osłony wojsk operacyjnych oraz jednostek tyłowych. Przestrzeń powietrzna obszaru kraju w zasadzie nie była zorganizowana. Dopiero w 1947 r. rozpoczęto organizację ochrony powietrznej największych miast i ośrodków przemysłowych.
Oprócz w/w jednostek artylerii przeciwlotniczej, w składzie Wojska Polskiego znajdowały się również wojska radiolokacyjne. Początek ich tworzenia sięga 1949 r., kiedy to zaczęto organizować pierwsze stacje radiolokacyjne. Pierwszy polski radar obserwacji powietrznej (wówczas stacja radiolokacyjna) nosił nazwę „Nysardquo;. Była to stacja amerykańska, wyprodukowana w 1945 r. Na wyposażeniu polskich wojsk radiolokacyjnych znajdowały się również radary radzieckie typu P-3, P-8, P-10, P-12, P-15, P-18, P-19, P-30, P-35 i P-37.
W 1950 r. powołano do życia Inspektorat Artylerii Przeciwlotniczej, który objął dowództwo nad jednostkami artylerii przeciwlotniczej. W tym też roku podjęto decyzję o sformowaniu pięciu dywizjonów artylerii przeciwlotniczej, wyposażonych w armaty 100 mm. Proces formowania trwał do 1954 r.
W 1951 r. sformowano pułki artylerii przeciwlotniczej, wyposażone w armaty 85 mm i 37 mm. Pierwszymi dowódcami pułków byli:
- 1 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej - ppłk Wacław Mądry,
- 2 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej - ppłk Jan Kęcik,
- 3 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej - ppłk Stefan Kossek,
- 4 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej - ppłk Tadeusz Kaczmarek,
- 5 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej - ppłk Jan Wierus.
W latach 1952-1955 dokonano reorganizacji wojsk artylerii przeciwlotniczej. Pułki artylerii przeciwlotniczej przeformowano w dywizjony artylerii przeciwlotniczej. W ich skład weszły: dowództwo dywizjonu, trzy baterie ogniowe, bateria dowodzenia, bateria łączności i pluton zaopatrzenia. Każda bateria ogniowa posiadała 4 armaty. Łącznie w dywizjonie znajdowało się 12 armat przeciwlotniczych. Wyposażenie stanowiły armaty 85 mm, 57 mm i 37 mm.
W 1953 r. rozpoczęto formowanie kolejnych dywizjonów artylerii przeciwlotniczej. Wśród nich były między innymi: 36, 37, 38, 39 i 40 dywizjon artylerii przeciwlotniczej. W następnych latach kontynuowano formowanie nowych dywizjonów i pułków.
W 1955 r. Inspektorat Artylerii Przeciwlotniczej przekształcono w Dowództwo Wojsk Artylerii Przeciwlotniczej.
W latach 1957-1959 dokonano kolejnej reorganizacji. Dywizjony artylerii przeciwlotniczej przeformowano w pułki artylerii przeciwlotniczej. W ich skład weszły: dowództwo pułku, trzy dywizjony ogniowe, dywizjon dowodzenia, dywizjon łączności i kompania zaopatrzenia.
W 1957 r. powołano do życia Inspektorat Radiolokacji, który objął dowództwo nad wojskami radiolokacyjnymi.
W 1959 r. podjęto decyzję o sformowaniu nowych jednostek rakietowych. Był to początek tworzenia Wojsk Rakietowych Obrony Przeciwlotniczej Kraju (WROP, a później WR OPK). Na wyposażenie tych jednostek weszły zestawy rakietowe S-75 „Wołchowrdquo;.
[ Do spisu treści ]
Powstanie Wojsk Obrony Przeciwlotniczej.
W 1960 r. na bazie Dowództwa Wojsk Artylerii Przeciwlotniczej i Inspektoratu Radiolokacji powołano Dowództwo Wojsk Obrony Przeciwlotniczej Kraju (DWOPK). W skład nowo utworzonych Wojsk Obrony Przeciwlotniczej Kraju weszły:
- wojska artylerii przeciwlotniczej,
- wojska radiolokacyjne,
- wojska rakietowe.
Pierwszym Dowódcą Wojsk Obrony Przeciwlotniczej Kraju został gen. bryg. Jerzy Maresz.
W 1961 r. rozpoczęto formowanie drugiego rzutu wojsk artylerii przeciwlotniczej. Powołano do życia 1, 2, 3 i 4 pułk artylerii przeciwlotniczej OOP (Obrony Obszaru Kraju). W następnych latach kontynuowano formowanie nowych pułków.
W 1962 r. podjęto decyzję o przeformowaniu pułków artylerii przeciwlotniczej w dywizjony artylerii przeciwlotniczej. Proces ten zakończono w 1965 r.
W 1965 r. dokonano kolejnej reorganizacji. Dywizjony artylerii przeciwlotniczej przeformowano w pułki artylerii przeciwlotniczej. W ich skład weszły: dowództwo pułku, trzy dywizjony ogniowe, dywizjon dowodzenia, dywizjon łączności i kompania zaopatrzenia.
W 1967 r. powołano do życia Szkołę Specjalistów Wojsk Radiolokacyjnych w Sieradzu.
W 1968 r. sformowano 26 Brygadę Artylerii OPK w Gryficach.
W 1970 r. sformowano Wyższą Szkołę Oficerską Wojsk Lotniczych i Obrony Przeciwlotniczej w Koszalinie.
[ Do spisu treści ]
Wojska Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju.
W 1971 r. dokonano kolejnej reorganizacji. Wojska Obrony Przeciwlotniczej Kraju przeformowano w Wojska Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (WOPK OOK). W skład WOPK OOK weszły:
- wojska artylerii przeciwlotniczej,
- wojska radiolokacyjne,
- wojska rakietowe.
W tym samym roku sformowano nowe pułki artylerii przeciwlotniczej. Wśród nich były między innymi: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 i 8 pułk artylerii przeciwlotniczej.
W 1972 r. powołano do życia Szkołę Chorążych Wojsk Lotniczych i Obrony Przeciwlotniczej w Bydgoszczy.
W 1973 r. rozpoczęto formowanie nowych dywizjonów rakietowych wyposażonych w zestawy S-125 „Newaldquo;. Wśród nich były między innymi: 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70 i 71 dywizjon rakietowy.
W 1974 r. sformowano 78 Pułk Artylerii OPK w Mrzeżynie.
W 1975 r. dokonano kolejnej reorganizacji. Pułki artylerii przeciwlotniczej przeformowano w dywizjony artylerii przeciwlotniczej. W ich skład weszły: dowództwo dywizjonu, trzy baterie ogniowe, bateria dowodzenia, pluton łączności i pluton zaopatrzenia.
W 1977 r. sformowano nowe dywizjony rakietowe. Wśród nich były między innymi: 72, 73, 74, 75 i 76 dywizjon rakietowy.
W 1978 r. zakończono formowanie Wojsk Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju. W ich skład weszło:
- 11 pułków artylerii przeciwlotniczej,
- 5 pułków rakietowych,
- 2 brygady rakietowe,
- 3 pułki radiolokacyjne,
- 1 dywizjon radiolokacyjny.
[ Do spisu treści ]
Wojska Lotnicze i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju.
W 1979 r. dokonano kolejnej reorganizacji. Wojska Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju połączono z Wojskami Lotniczymi. Powstały Wojska Lotnicze i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (WL i OOPOK). W skład WL i OOPOK weszły:
- wojska lotnicze,
- wojska obrony przeciwlotniczej,
- wojska radiolokacyjne,
- wojska rakietowe.
Pierwszym Dowódcą Wojsk Lotniczych i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju został gen. dyw. pil. Jerzy Gotwała.
W 1980 r. rozpoczęto formowanie nowych dywizjonów rakietowych wyposażonych w zestawy S-200 „Wegaldquo;. Wśród nich były między innymi: 1, 2, 3 i 4 dywizjon rakietowy.
W 1981 r. wprowadzono stan wojenny. Wojska OOPOK zostały postawione w stan gotowości bojowej.
W 1983 r. zakończono formowanie WL i OOPOK. W ich skład weszło:
- 11 pułków lotniczych,
- 11 pułków artylerii przeciwlotniczej,
- 5 pułków rakietowych,
- 2 brygady rakietowe,
- 3 pułki radiolokacyjne,
- 1 dywizjon radiolokacyjny.
W 1984 r. sformowano nowe dywizjony rakietowe. Wśród nich były między innymi: 5, 6, 7 i 8 dywizjon rakietowy.
W 1985 r. rozpoczęto modernizację wojsk rakietowych. Zestawy S-75 „Wołchowldquo; zastępowano nowszymi zestawami S-125 „Newaldquo; i S-200 „Wegaldquo;.
W 1986 r. dokonano kolejnej reorganizacji. Pułki artylerii przeciwlotniczej przeformowano w dywizjony artylerii przeciwlotniczej.
W 1987 r. zakończono modernizację wojsk rakietowych.
W 1988 r. sformowano nowe dywizjony rakietowe. Wśród nich były między innymi: 9, 10, 11 i 12 dywizjon rakietowy.
W 1989 r. dokonano kolejnej reorganizacji. Dywizjony artylerii przeciwlotniczej przeformowano w pułki artylerii przeciwlotniczej.
[ Do spisu treści ]
Wojska Obrony Powietrznej Kraju.
W 1990 r. dokonano kolejnej reorganizacji. Wojska Lotnicze i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju przeformowano w Wojska Obrony Powietrznej Kraju (WOPK). W skład WOPK weszły:
- wojska lotnicze,
- wojska obrony powietrznej,
- wojska radiolokacyjne,
- wojska rakietowe.
W tym samym roku rozpoczęto redukcję wojsk. Wiele jednostek zostało rozformowanych lub przeformowanych.
W 1991 r. nastąpiła kolejna reorganizacja. Wojska Obrony Powietrznej Kraju połączono z Wojskami Lotniczymi. Powstały Wojska Lotniczne i Obrony Powietrznej (WL i OP).
W 1992 r. zakończono pierwszy etap redukcji wojsk. Wiele dywizjonów rakietowych i artylerii przeciwlotniczej zostało rozformowanych.
W 1993 r. rozpoczęto drugi etap redukcji wojsk. Kontynuowano rozformowywanie dywizjonów rakietowych i artylerii przeciwlotniczej.
W 1994 r. dokonano kolejnej reorganizacji. Dywizjony artylerii przeciwlotniczej przeformowano w pułki artylerii przeciwlotniczej.
W 1995 r. zakończono drugi etap redukcji wojsk.
W 1996 r. rozpoczęto trzeci etap redukcji wojsk.
W 1997 r. nastąpiła kolejna reorganizacja. Pułki artylerii przeciwlotniczej przeformowano w dywizjony artylerii przeciwlotniczej.
W 1998 r. zakończono trzeci etap redukcji wojsk.
W 1999 r. Polska przystąpiła do NATO. Wojska Lotniczne i Obrony Powietrznej zostały zintegrowane z strukturami sojuszniczymi.
W 2000 r. nastąpiła kolejna reorganizacja. Wiele dywizjonów rakietowych i artylerii przeciwlotniczej zostało rozformowanych.
W 2001 r. zakończono reformę wojsk. Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej zostały przeformowane w Wojska Powietrzne (WP).
W 2004 r. Polska przystąpiła do Unii Europejskiej. Wojska Powietrzne zostały zintegrowane z europejskimi strukturami obronnymi.
W 2007 r. nastąpiła kolejna reorganizacja. Wojska Powietrzne zostały przeformowane w Siły Powietrzne (SP).
W 2011 r. zakończono kolejną reformę wojsk.
W 2014 r. nastąpiła kolejna reorganizacja Sił Powietrznych.
W 2019 r. Siły Powietrzne są wciąż rozwijane i modernizowane. Na wyposażeniu znajdują się między innymi: samoloty F-16, Myśliwskie, śmigłowce oraz zestawy rakietowe.
[ Do spisu treści ]
Podsumowanie.
Wojsko Obrony Przeciwlotniczej Kraju przeszło długą drogę rozwoju. Od niewielkich jednostek artylerii przeciwlotniczej w 1945 r., poprzez Wojska Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju, Wojska Lotnicze i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju, Wojska Obrony Powietrznej Kraju, Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej, Wojska Powietrzne, aż po Siły Powietrzne.
W tym czasie wojska te przeszły wiele reorganizacji, ale ich główne zadanie pozostało niezmienne: obrona przestrzeni powietrznej Polski.
Obecnie Siły Powietrzne są nowoczesnymi wojskami, wyposażonymi w najnowszy sprzęt i uzbrojenie. Ich zdolności operacyjne są stale doskonalone poprzez udział w ćwiczeniach krajowych i międzynarodowych.
Historia Wojsk Obrony Przeciwlotniczej Kraju jest historią ciągłego rozwoju i doskonalenia. Jest to historia żołnierzy, którzy przez wiele lat służyli w tych wojskach, chroniąc niebo Polski.
[ Do spisu treści ]
Bibliografia.
Przy opracowaniu niniejszego artykułu korzystano z następujących źródeł:
CBW - Książka (instrukcja) pochodzi ze zbiorów Centralnej Biblioteki Wojskowej. Zdjęcia: Jacek Kijewski oraz autor. [ Do spisu treści ] |