Wojska Rakietowe Obrony Powietrznej Bułgarii

Autor: Krzysztof Popławski




 

Krzysztof Popławski


Wersja 1 (11/2010)

Rozdział VII-4-3

WOJSKA RAKIETOWE OBRONY POWIETRZNEJ BUŁGARII



SPIS TREŚCI
I. Parę słów o Bułgarii.
II. Rozwój Wojsk Rakietowych OP Bułgarii.
III. Brygady Rakietowe Obrony Powietrznej.
      1. Brygada Rakietowa OP.
      2. Brygada Rakietowa OP.
      3. Brygada Rakietowa OP.


I. PARĘ SŁÓW O BUŁGARII

Godło Bułgarskiej Republiki Ludowej Bułgaria to 7,5 milionowy kraj leżący na Bałkanach, który jako państwo należące do Układu Warszawskiego graniczył od południa z Grecją i Turcją należącymi do NATO, od zachodu z Jugosławią. Cechą charakterystyczną dla Bułgarii jest to, że ok. 60 % powierzchni kraju zajmują wyżyny i masywy górskie. Największe miasta to Sofia – stolica kraju (1,2 mln mieszkańców), Płowdiw (340 tys. mieszkańców), Warna (312 tys. mieszkańców). Bułgaria posiada dwa główne miasta portowe nad Morzem Czarnym: Warna (w północnej części wybrzeża) oraz Burgas (znajdujące się bardziej na południe).

Główne rejony podlegające obronie to:


II. ROZWÓJ WOJSK RAKIETOWYCH OP BUŁGARII

Armia bułgarska poszła podobną drogą rozwoju jak inne państwa będące członkami Układu Warszawskiego. Era rakietyzacji wojsk OP rozpoczęła się w tym samym momencie, podobne też były zadania, struktury i wyposażenie jednostek.

W zamyśle najwyższych władz wojskowych wojska rakietowe OP miały docelowo tworzyć linię obrony rozciągającą się od rejonu stolicy (Sofii) na wschód aż do wybrzeża i potem dalej wzdłuż wybrzeża na północ, kończąc w rejonie miasta Warna. Uwarunkowania geograficzne Bułgarii spowodowały, że niektóre z planowanych dywizjonów rakiet przeciwlotniczych OP (drplot OP) miały mieć stanowiska ogniowe położone na dużych wysokościach. I tak najwyżej położony drplot OP miał stanowisko ogniowe na wysokości 1700 m. n.p.m.

Wraz z rozpoczęciem procesu rakietyzacji wojsk OP, postanowiono zreorganizować strukturę wojsk OP i lotnictwa. Rozformowano istniejące DLM oraz 1. Dywizję OP, a w ich miejsca w 1960 roku utworzono:

Oba korpusy podlegały połączonemu Dowództwu Obrony Powietrznej i Wojsk Lotniczych.

W skład 1. Korpusu weszły:

2. Korpus utworzony został we wschodniej części kraju i podporządkowano mu jednostki stacjonujące we wschodniej Bułgarii.

Jako pierwsze jednostki wojsk rakietowych OP Bułgarii utworzono: 1. dywizjon rakietowy w m. Topolnica, 1. dywizjon techniczny w m. Gara Jana oraz ośrodek szkoleniowy w m. Marino Pole. I to właśnie 1. dywizjon rakietowy jako pierwszy bułgaski dywizjon rakietowy odbył strzelania bojowe na poligonie w Aszułuku w ZSRR. Miało to miejsce 1.10.1960 r.

Dość szybko, bo już na początku 1962 roku, rozformowano dowództwa obu korpusów a obie brygady rakiet przeciwlotniczych podporządkowano bezpośrednio Dowództwu OP i WL. W tym czasie na jednym stanowisku dowodzenia skupiono kierowanie lotnictwem myśliwskim, wojskami rakietowymi i radiotechnicznymi, należącymi do systemu OP Bułgarii.

Dopiero w 1963 r., a więc już po rozformowaniu korpusów OP, została sformowana na wybrzeżu ostatnia, 3. Brygada Rakietowa OP.

Do celów szkoleniowych na terenie Bułgarii wykorzystywany był poligon przeciwlotniczy „Szabla" zlokalizowany na północnym wybrzeżu Bułgarii, niedaleko granicy z Rumunią. Jednostki korzystały też oczywiście z możliwości strzelań bojowych na radzieckim poligonie Aszułuk w Kazachstanie.

Jednostki rakietowe, mające łącznie 19 dywizjonów rakietowych oraz 5 dywizjonów technicznych, utworzone w latach 1960–1963 rozmieszczone były tak jak pokazano na poniższym szkicu.


Dywizjony rakietowe OP Bułgarii w 1963 roku.
Rys. nr 01. Dywizjony rakietowe OP Bułgarii w 1963 roku.

Problemy w dowodzeniu tak rozbudowaną strukturą spowodowały, że zdecydowano się ponownie utworzyć dwa odrębne związki taktyczne. W wyniku tego w 1968 roku powstała 1. Dywizja OP (sformowana 12.10.1968 r.) z siedzibą dowództwa i sztabu w m. Bożuriszcze k. Sofii i 2. Dywizja OP z siedzibą dowództwa i sztabu w m. Jamboł.

W skład 1. Dywizji OP weszły:

W skład 2. Dywizji OP weszły:

Zadaniem 1. Dywizji była obrona obszaru stolicy, terenów przemysłowych koło m. Pernik, oraz rejonów miast Płowdiw i Dmitrowgrad. Do zadań jednostek 2. Dywizji należała m. in. obrona rejonów miast portowych Warna i Burgas. Granicą rozgraniczającą rejony odpowiedzialności była linia biegnąca w kierunku południowym od m. Ruse na północy kraju, poprzez miasto Nowa Zagora, aż do miasta Sliwengrad przy południowej granicy kraju.

Rozmieszczenie tych jednostek ilustruje poniższy szkic.


Dywizjony rakietowe OP Bułgarii w 1989 roku.
Rys. nr 02. Dywizjony rakietowe OP Bułgarii w 1989 roku.

Zgodnie z planem w ramach współpracy systemów OPK sąsiednich państw 1. Dywizja OP Bułgarii miała współdziałać z 17. Dywizją OP Rumunii a 2. Dywizja OP miała współdziałać z 16. Dywizją OP Rumunii. Dodatkowo ze względu na swoje położenia bułgarska OP współdziałała z jednostkami 8. Samodzielnej Armii OP ZSRR, operującymi na terenie środkowej i wschodniej Ukrainy.

Taka struktura OP składająca się z dwóch dywizji OP trwała od 1968 roku, aż do chwili rozwiązaniu Układu Warszawskiego. Nie oznacza to jednak że w tym latach nic się nie działo.

Pod koniec lat 60-tych na bazie doświadczeń wojny 6-dniowej na Bliskim Wschodzie zaczęto rozbudowywać inżynieryjnie stanowiska ogniowe budując obwałowania. Podobnie czyniono we wszystkich krajach Układu Warszawskiego. Wówczas też zaczęto odchodzić od strefowego systemu obrony i rozpoczęło się przejście na strefowo-obiektowy system.

Już od 1969 roku formowano nowe jednostki, dokonywano zmiany dyslokacji i wprowadzano nowe wyposażenie. Ten proces reorganizacji trwał aż do 1989 roku.

Po tych wszystkich przekształceniach wojska rakietowe OP Bułgarii osiągnęły bardziej rozbudowana strukturę dostosowana do nowej specyfiki zadań. Ilustruje to poniższy szkic.


Dyslokacja Związków Taktycznych i jednostek OP Bułgarii w 1968 roku.
Rys. nr 03. Dyslokacja Związków Taktycznych i jednostek OP Bułgarii w 1968 roku.

[ Do spisu treści]


III. BRYGADY RAKIETOWE OBRONY POWIETRZNEJ

1. Brygada Rakietowa OP (JW 80230)

1. Brygada Rakietowa OP powstała na mocy rozkazu nr 00467 z 16.10.1961 r. Dowódcy 1. Korpusu OP i zarządzenia 00267 z 30.09.1961 szefa SG. Rozformowywał on istniejący 69. pułk przeciwlotniczy a jego personel przekazywał na potrzeby formowania nowej jednostki.

Dowództwo i sztab brygady rozlokowany był w m. Bożuriszcze (Божурище) koło Sofii. Miejsce to określane było jako tzw. „8-my kilometr".

Brygada składała się początkowo z 8 dywizjonów rakietowych OP wyposażonych w system SA-75 Dźwina oraz 2 dywizjonów technicznych:

Brygada miała zapewniać strefowe przykrycie obszaru stolicy kraju - Sofii i pobliskiego rejonu przemysłowego koło m. Pernik. Na wyposażeniu miała początkowo wyrzutnie zestawu SA-75 (tzw. „wariant pięciokabinowy") i SA-75M (tzw. „wariant trzykabinowy").

Z biegiem lat niektóre dywizjony rakietowe przezbrojone zostały w zestawy S-75 Wołchow i S-125M Newa. Sformowano nowe jednostki a niektóre dywizjony rakietowe zmieniły miejsce dyslokacji.

W 1969 r. zestaw S-75 otrzymał dywizjon rakietowy (JW 90030) stacjonujący w Samokow, a jesienią tegoż roku także dywizjon rakietowy (JW 90130) z Lokwata.

W 1974 r. sformowano 3 nowe dywizjony rakietowe wyposażone w zestawy S-125:

W 1975 r. dywizjon rakietowy (JW 90020) ze Stanke Dimitrow - Topolnica został przezbrojony z SA-75 na S-125M

Na mocy zarządzenia Szefa SG Armii Bułgarskiej nr 0059 z 1977 r. brygada zmienia 1.01.1978 r. numer identyfikacyjny (JW) z 80230 na 22320.

W dniu 7.12.1978 r. dywizjon rakietowy (JW 22520) przeniesiony został ze Stanke Dimitrow –Topolnica na nową pozycję k Studena.

W 1980 r. dywizjon rakietowy (JW 28450) przeniesiono z Lokwata na nową pozycję w Jarłowo k. Samokow.

Rok 1982 przyniósł znaczenie poważniejsze zmiany. W tym roku skład 1. Brygady Rakietowej OP zasiliła dodatkowa sformowana w Kostinbrod (Костинброд) grupa dywizjonów rakietowych (JW 34420) wyposażona w system dalekiego zasięgu S-200.

W 1985 r. dywizjon rakietowy (JW 32610) otrzymał zestawy S-75 Wołchow a następnym roku z Kriwonos przeniesiono go na nową pozycję w rejonie m. Bankia (Klisura). Po kolejnych 3 latach (w 1989 r) jednostka ta otrzymała jako, jedyna w Bułgarii, nowe zestawy S-300PMU.

[ Do spisu treści]

2. Brygada Rakietowa OP

2. Brygadę Rakietową OP sformowano na mocy Zarządzenia Szefa SG Armii Bułgarskiej nr 00267 z 30.09.1961 r. na bazie 65. pułku przeciwlotniczego z Płowdiw.

Do kwietnia 1962 r. podlegała 1. Korpusowi OP, później bezpośrednio Dowództwu OP i WL a od 1968 roku 1. Dywizji OP. Dowództwo i sztab w rozlokowany był w m. Krumowo k. Płowdiw. Stanowisko dowodzenia znajdowało się w m. Mawrudowo (Маврудово) a od 1979 r. w m. Trud (Труд)

W skład brygady początkowo weszło 5 dywizjonów rakietowych OP wyposażonych w zestawy SA-75 Dźwina i 1 dywizjon techniczny:

Brygada miała zapewniać strefowe przykrycie obszaru m. Płowdiw i m. Dmitrowgrad.

W 1969 r. w JW 70010 zestawy SA-75 („5-kabinowe") wymieniono na SA-75M („3-kabinowe")

W ottobrego 1971 r. sformowano w m. Trilistnik (Трилистник) dodatkowy dywizjon rakietowy (JW 30340) z zestawem SA-75M.

W sierpniu 1982 r. zakończono budowę nowej pozycji bojowej w m. Jagodowo (Ягодово) dla dywizjonu rakietowego (JW 32880). Jednostka po przeniesieniu otrzymała zestawy S-125.

W tym samym 1982 r. także dywizjon rakietowy (JW 32090) dostał zestaw S-125 i przeniósł się na nową pozycję koło m. Caracowo (Царацово)

W 1985 r. powstało nowe stanowisko ogniowe koło Dmitrowgrad (Димитровград) dla dywizjonu rakietowego (JW 34640).

Rok 1988 przyniósł kolejne zmiany, dywizjon rakietowy (JW 34640) otrzymał zestaw S-75M, a także sformowano 9. Grupę dywizjonów rakietowych.

Ostatnia zmiana w 2. Brygadzie dotyczyła dywizjonu rakietowego JW 32650. W 1990 r. dostał on zestawy S-75M.

[ Do spisu treści]

3. Brygada Rakietowa OP (JW 30300)

Jako ostatni ze związków taktycznych utworzono 3. Brygadę Rakietową OP.

Brygadę sformowano Postanowieniem MC nr 46 z 8.04.1963 r. i podporządkowano Dowództwu OP i WL. Brygada powstała na bazie pułku rakiet przeciwlotniczych z Gorna Orjachowica, pułku artylerii przeciwlotniczej z Warny oraz dywizjonu artylerii przeciwlotniczej z Burgas.

Dowództwo i sztab w rozlokowany był w m. Jamboł (Ямбол) a od jesieni 1968 roku przeniesiony rejon m. Bratowo (Братово) koło Burgas. W skład brygady początkowo weszło 6 dywizjonów rakietowych OP SA-75 i 2 dywizjony techniczne:

3. Brygada Rakietowa OP miała zapewniać strefowe przykrycie południowo-wschodniej części Bułgarii, to jest obszaru od m. Topołowgrad do m. Bałczik. Na wyposażeniu poszczególnych dywizjonów rakietowych były początkowo zestawy SA-75 i SA-75M.

W ramach zaplanowanych działań po 1968 roku rozpoczął się proces przenoszenia i przezbrajania jednostek 3. Brygady Rakietowej OP. Tworzono także nowe jednostki.

W 1968 roku w dwóch dywizjonach rakietowych zestawy SA-75 wymieniono na SA-75M.

W 1974 i 75 w rejonie Warny powstały dwa nowe dywizjony rakietowe wyposażone w zestawy S-125M. Były to dywizjon rakietowy (JW 90460) w m. Kiczewo (Кичево) i dywizjon rakietowy (JW 28010) w m. Gałata (Галата)

W 1976 r. dywizjon rakietowy (JW 70070) przedyslokowuje się z m. Kraniewo na nowe stanowisko ogniowe w m. Władysławowo (Владиславово) k Warny.

W tym samym 1976 r. dywizjon rakietowy (JW 70580) przedyslokowuje się z m. Pczeła w rejon Burgas, a dywizjon rakietowy (JW 70570) stacjonujący w m. Czernomoriec zostaje przezbrojony w zestaw S-125M

W 1979 r. dywizjon rakietowy (JW 22730) przedyslokowuje z m. Kamieniec (Каменец) w rejon m. Pomorie (Поморие) i zostaje przezbrojony w zestaw S-125M

Rok 1985 przynosi zmiany w wyposażeniu dywizjon rakietowy (JW 28090) z Debelt. Dotychczas używany sprzęt zostaje wymieniony na zestaw S-75M Wołchow.

Po tych roszadach 3 Brygada Rakietowa OP utworzyła obiektowo strefowe przykrycie miasta Burgas i pobliskiego strategicznie ważnego kombinatu naftowo-chemicznego.

[ Do spisu treści]

Czy wiesz, że:

1. W Bułgarii stosowano 5-cyfrowe numery identyfikacyjne jednostek wojskowych (podobnie jak w ZSRR). W przeciwieństwie jednak do radzieckich wojsk rakietowych OP, oddzielny numer identyfikacyjny miał każdy dywizjon.

2. Badając historię wojskową Bułgarii trzeba pamiętać, że podobnie jak w innych krajach Układu Warszawskiego, miasta zmieniały nazwy, często nawet kilkakrotnie. Przykładowo miasto Dobricz (garnizon lotniczy), w latach 1949-1993 nazywało się Tołbuchin.