Wojska Rakietowe Obrony Powietrznej Węgier

Autor: Krzysztof Popławski




 

Krzysztof Popławski


Wersja 1 (12/2010)

Rozdział VI-4-3

WOJSKA RAKIETOWE OBRONY POWIETRZNEJ WĘGIER



SPIS TREŚCI
I. Parę słów o Węgrzech.
II. Powstanie Wojsk Rakietowych OP Węgier.
III. Pierwsze zmiany.
IV. Wielka reorganizacja.
V. Wprowadzenie zestawów dalekiego zasięgu S–200 – 1986 rok.
VI. Redukcje z początku lat 90–tych XX–wieku.


I. PARĘ SŁÓW O WĘGRZECH

Godło Węgierskiej Republiki Ludowej Węgry to niespełna 10-milionowy kraj charakteryzujący się zmiennym ukształtowaniem terenu. Wschodnia część to nizina o charakterze stepowym (puszta), północny wschód – tereny górzyste. Węgry są przedzielone płynącym z południa na północ Dunajem, rozdzielającym kraj na część wschodnią i zachodnią. W zachodniej części Węgier znajduje się jezioro Balaton.

Największe miasta to: stolica kraju – Budapest (Budapeszt) (1,7 mln mieszkańców), Debrecen (Debreczyn) (208 tys.), Szeged (170 tys.), Miskolc (169 tys.).

Jako państwo należące do Układu Warszawskiego Węgry graniczyły na północnym zachodzie z Austrią i od południa zachodu z Jugosławią. Północny i południowy wschód, to granice z Czesłowacją, Związkiem Radzieckim oraz Rumunią.


II. POWSTANIE WOJSK RAKIETOWYCH OP WĘGIER

Po zakończeniu drugiej wojny światowej armia węgierska opierała swoją obronę przeciwlotnicza na jednostkach lotnictwa myśliwskiego wyposażonych w samoloty o napędzie tłokowym, oraz artylerii przeciwlotniczej (lufowej). Wraz z rozwojem techniki, postanowiono w latach 1959–1962 utworzyć system obrony przeciwlotniczej kraju na wzór radziecki.

Podstawową jednostką organizacyjną miał stać się pułk rakiet przeciwlotniczych (légvédelmi rakéta ezred). W składzie pułku miały się znaleźć: dywizjony rakiet przeciwlotniczych (légvédelmi rakéta osztály) oraz dywizjon techniczny (technikai osztály).

Na rejon rozmieszczenia przeciwlotniczych jednostek rakietowych wybrano:

Utworzenie wojsk rakietowych OP było częścią szerszych zmian, w wyniku których OP Węgier zorganizowana została w dwie dywizje:

1. Dywizja OP (JW 5313) – Veszprém. Dywizja utworzona została 1 sierpnia 1961 r. i miała w składzie:

Jej obszar odpowiedzialności obejmował obszar Węgier za zachód od Dunaju.

2. Dywizja OP (JW 5229) – Miskolc. Dywizja została utworzona ponad rok później, 1 października 1962 r. i miała w składzie:

Jej obszar odpowiedzialności obejmował obszar Węgier za wschód od Dunaju.

Rozmieszczenie tych jednostek w 1962 roku pokazuje poniższy schemat


Główne jednostki OP Węgier w 1962 roku
Rys. nr 01. Główne jednostki OP Węgier w 1962 roku.

Wszystkie 3 pułki rakietowe wchodzące w skład obu dywizji OP zostały w latach 1959-1962 wyposażone w przeciwlotnicze zestawy rakietowe SA-75M Dźwina. Pierwsze zestawy przybyły do węgierskiego miasta Börgönd w dniu 8 października 1959.

11. pułk rakietowy (JW 5011) - Budapest:

104. pułk rakietowy (JW 3011) – Nagytarcsa:

105. pułk rakietowy (JW 4105) – Miskolc:

Łącznie w 3 pułkach zgrupowano 14 dywizjonów wyposażonych w zestawy SA–75 Dźwina oraz 3 dywizjony techniczne.


Dywizjony rakietowe OP Węgier w latach 1962–1971.
Rys. nr 02. Dywizjony rakietowe OP Węgier w latach 1962–1971.

[ Do spisu treści]


III. PIERWSZE ZMIANY

W 1971 roku doszło do pierwszych zmian organizacyjnych. Z nie do końca zrozumiałych, choć najprawdopodobniej ekonomicznych, powodów rozformowano wtedy 2 dywizjony:

W wyniku tego zmniejszyły się możliwości bojowe dwóch pułków stacjonujących na wschód od Dunaju. Od 1971 roku było więc tylko 12 dywizjonów wyposażonych w zestawy SA–75 Dźwina oraz 3 dywizjony techniczne.


Dywizjony rakietowe OP Węgier w 1972 roku.
Rys. nr 03. Dywizjony rakietowe OP Węgier w 1972 roku.

[ Do spisu treści]


IV. WIELKA REORGANIZACJA

Zdecydowanie głębsze zmiany nastąpiły w latach 1977-1985. Pojawienie się nowych typów zestawów rakietowych oraz inne podejście do zagadnień obrony powietrznej wymusiło podjęcie decyzji gruntownej przebudowie systemu OP Węgier.

Według nowych założeń obronę rejonu stolicy zamierzano powierzyć jednej jednostce o etacie brygady. Brygada ta miała wchłonąć wybrane dywizjony obu naddunajskich pułków.

a) W dniu 1 października 1977 r. 11. pułk rakietowy przeformowano w 11. Brygadę Rakietową, włączając w jej skład 3 dywizjony zlokalizowane w rejonie Budapestu i należące wcześniej do 104. pułku rakietowego. Były to:

b) W latach 1978-1979 wprowadzono na uzbrojenie zestawy rakietowe bliskiego zasięgu S–125 Newa, tworząc w składzie 11. Brygady Rakietowej 6 nowych dywizjonów wyposażonych w te zestawy.

c) Rozpoczęto proces wymiany zestawów SA-75M Dźwina na nowocześniej zestawy S–75M Wołchow. Wymiana następowała stopniowo w latach 1977–1985.

Lata

SA–75

S–75M

S–125M

1977

9

3

0

1978

8

4

3

1979

7

5

6

1980

6

6

6

1981-1982

5

7

6

1983-1985

0

13

6

W ramach reorganizacji systemu OP i dostosowania struktury organizacyjnej do bieżących potrzeb rozformowano dowództwa 1 i 2. Dywizji OP a w ich miejsce z dniem 1 stycznia 1984 roku rozpoczęło funkcjonowanie dowództwo 1. Korpusu OP.


Rozmieszczenie głównych jednostek w 1985 roku.
Rys. nr 03a. Rozmieszczenie głównych jednostek w 1985 roku.

11. Brygada Rakietowa (JW 5011) – Budapest–Budaörs

104. pułk rakietowy (JW 3011) – Sárbogárd

105. Pułk rakietowy (JW 4105) - Miskolc


Dywizjony rakietowe OP Węgier w roku 1985.
Rys. nr 04. Dywizjony rakietowe OP Węgier w roku 1985.

[ Do spisu treści]


V. WPROWADZENIE ZESTAWÓW DALEKIEGO ZASIĘGU S–200 – 1986 ROK

W roku 1986 wprowadzono na wyposażenie węgierskich wojsk rakietowych OP zestawy dalekiego zasięgu S–200. Lokalizacja stanowisk była zgodna z ogólnie przyjętą w Układzie Warszawskim koncepcją, która zakładała że stanowiska systemu S–200 poszczególnych krajów UW powinny tworzyć swego rodzaju linię obrony. Nową jednostkę (w składzie dwóch dywizjonów) rozmieszczono w okolicach miejscowości Mezőfalva i włączono w skład 104. pułku rakietowego jako:

Po tych zmianach skład jednostek w latach 1986–1989 obejmował:

Zestawów SA–75 Dźwina w tym okresie już nie użytkowano.


Dywizjony rakietowe OP Węgier w roku 1986.
Rys. nr 05. Dywizjony rakietowe OP Węgier w roku 1986.

[ Do spisu treści]


VI. REDUKCJE Z POCZĄTKU LAT 90–TYCH XX–WIEKU

Ostatnia duża reorganizacja miała miejsce u schyłku istnienia Układu Warszawskiego. W 1990 roku w struktury 104 pułku rakietowego włączono dywizjon wyposażony w zestawy S–125.

Wkrótce jednak struktury Układu Warszawskiego zaczęły się kruszyć i rozpoczęła się wielka, trwająca wiele lat redukcja wojsk. Dość szybko bo już w latach 1990–1991 rozformowano niektóre jednostki rakietowe OP. Na początek rozformowano 105. pułk rakietowy (JW 4105) – Miskolc, który zakończył funkcjonowanie 30 czerwca 1990 roku.

30 lipca 1991 roku rozformowano 104. pułk rakietowy (JW 3011) – Sárbogárd, a jego grupa dywizjonów wyposażona w zestawy S–200 przeszła w podporządkowanie 11. Brygady Rakietowej jako:

Po tej reorganizacji pozostała tylko 11. Brygada Rakietowa, mająca w swoim składzie grupę dywizjonów S–200, oraz dywizjony rakietowe wyposażone w zestawy S–125 i S–75.

11. Brygada Rakietowa (JW 5011) – Budapest–Budaörs


Dywizjony rakietowe OP Węgier w roku 1992.
Rys. nr 06. Dywizjony rakietowe OP Węgier w roku 1992.

W uzupełnieniu należy dodać, że na terenie Węgier znajdowało się też 8 dywizjonów rakietowych należących do Południowej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej, wyposażonych w zestawy S–125M.

[ Do spisu treści]

Czy wiesz, że:

Podobnie jak i w innych krajach socjalistycznych nazwy miast były po 1945 roku niekiedy zmieniane. Przykładowo miasto Dunaújváros, w latach 1951–1961 nazywało się Sztálinváros, co po polsku oznacza w wolnym tłumaczeniu Miasto Stalina.

MN – to odpowiednik polskiego skrótu JW (jednostka wojskowa), choć sam skrót pochodzi od słów Magyar Néphadsereg (Węgierska Armia Ludowa).